Ziek van superfoods door te veel oxalaat

Door Jaap Jacobs

Oxaalzuur is een organisch zuur dat van nature voorkomt in veel planten. Bij mensen kan een teveel aan oxalaat in het lichaam leiden tot stapeling in weefsels en de vorming van calciumoxalaatkristallen, die een belangrijke oorzaak zijn van nierstenen en andere gezondheidsklachten. Hoewel het lichaam normaal gesproken in staat is oxalaat via de ontlasting en urine uit te scheiden, kunnen factoren zoals voeding, darmgezondheid en onderliggende aandoeningen dit evenwicht verstoren. In dit artikel wordt het proces van oxalaatopname, stapeling en dumping beschreven, met aandacht voor zowel fysiologische mechanismen als praktische inzichten rond de behandeling van oxalaatproblematiek.

Oxaalzuur dankt zijn naam aan de plantensoort Oxalis, bekend onder de naam klaverzuring. Oxaalzuur vormt met calcium calciumoxalaatkristallen waaruit 80 procent van de nierstenen bestaan. In de darm voorkomt deze verbinding juist opname in het lichaam (zie figuur). Oxaalzuurstapeling met calciumoxalaatkristallen is alleen met biopsie zichtbaar te maken. Uit biopsieën is gebleken dat bij de mens al vanaf 10 jaar toenemende calciumoxalaatkristalvorming in organen voorkomt.^[1] Een intacte bloedhersenbarrière beschermt de hersenen hiervoor. Planten gebruiken oxaalzuur als verdediging tegen herbivore aanvraat en voor calciumhomeostase, pH-regulatie, plantengroei, fotosynthese en ontgifting van zware metalen.^[2] Herbivoren zijn evolutionair aangepast door aanwezigheid van sterke oxaalzuurafbrekende bacteriën in het spijsverteringskanaal en een instinct waardoor ze niet te veel oxaalzuurrijk voedsel eten. Bij dieren worden dan ook geen calciumoxalaatkristallen gevonden bij biopsieën en vlees bevat geen oxalaat als een dier vrij heeft kunnen fourageren. Bij de mens ontbreekt dit mechanisme grotendeels, waardoor met de opkomst van de landbouw en de introductie van bladgroenten zoals spinazie in het dieet de mens in hogere mate werd blootgesteld aan oxaalzuur.^[3]

Oxalaatstapeling
Oxalaatopname in de darm staat onder invloed van verschillende factoren. In afwezigheid van calcium stijgt de concentratie vrij oxalaat waardoor het in verhoogde mate wordt opgenomen in het lichaam. Daarnaast speelt vetmalabsorptie een belangrijke rol in oxalaatstapeling. Normaal gesproken zorgt binding aan calcium als calciumoxalaat ervoor dat oxaalzuur met de ontlasting wordt uitgescheiden. De binding van calcium aan vet in het colon is echter sterker dan de verbinding van calcium met oxaalzuur (zie figuur). Dit veroorzaakt meer vrij oxaalzuur in de dikke darm dat opgenomen wordt. Vrij oxalaat dat in de darm wordt opgenomen, komt in de bloedbaan, circuleert in het lichaam, bindt vaak aan calcium en wordt uiteindelijk via de nieren uitgescheiden. Overmatige inname, opname en/of verminderde uitscheiding resulteert in een opstapeling van oxalaat in weefsels en verhoogt het risico op nierstenen van calciumoxalaat.

Lees het gehele artikel vanaf pagina 40 in OrthoFyto 6/2025.