Hormonale anticonceptie: een overzicht van de mogelijkheden

Door Nathalie Beijersbergen
Anticonceptiemogelijkheden zijn in Nederland ruim beschikbaar, waarbij keuze gemaakt kan worden uit hormonale en niet-hormonale opties, zoals geheelonthouding, barrièremethode (condoom) en koperspiraal. Qua hormonale opties is er veel keuze. Dit artikel neemt u mee in de diverse hormonale mogelijkheden en mogelijke bijwerkingen en interacties hiervan. Ook komen aan bod welke keuzes voor specifieke doelgroepen geschikt zijn en hoe de vruchtbaarheid kan worden geoptimaliseerd na het stoppen met hormonale anticonceptie.
Progesteron (progestageen) vormt de basis van alle hormonale anticonceptiemethoden. Allereerst in de progestageen-only preparaten, zoals de minipil (desogestrel; o.a. Cerazette, Delamonie, Zarelle), de prikpil (medroxyprogesteronacetaat; Depo-Provera, Sayana), de hormoonspiraal (levonorgestrel; Mirena, Levosert, Kyleena) en het subdermale implantaat (etonogestrel; Implanon NXT).[1]
De werking berust op onderdrukking van de hypothalamus-hypofyse-ovarium-as (zie figuur). Normaal stimuleert een lage progesteron- en oestrogeen spiegel de hypothalamus tot het afgeven van GnRH, wat de hypofyse aanzet tot afgifte van FSH (follikelstimulerend hormoon) en LH (luteïniserend hormoon). FSH bevordert de rijping van follikels in het ovarium, terwijl een piek in LH de ovulatie (eisprong) uitlokt. Zonder FSH is er geen eisprong en is bevruchting onmogelijk. Progestagenen versterken dit effect door het cervixslijm te verdikken zodat de toelaatbaarheid voor zaadcellen afneemt en het endometrium minder geschikt wordt voor innesteling. De primaire anticonceptieve werking van progestagenen blijft echter de hormonale suppressie van FSH en LH.[1,2]
Een combinatiepreparaat bevat zowel een progesteron als een oestrogeen. Voorbeelden daarvan zijn de vaginale ring met etonogestrel/ethinylestradiol (NuvaRing , Ornibel ) en de pleister (Evra). In Nederland wordt het meest de éénfase orale anticonceptiepil, kortweg de pil, gebruikt.[1] Pillen met verschillende hoeveelheden hormonen (fasen) per pilstrip vallen buiten beschouwing in dit artikel.
Lees het gehele artikel vanaf pagina 6 in OrthoFyto 4/2026.
Bronvermelding:
- KNMP. Informatorium Medicamentorium [Internet]. 2026. Geraadpleegd 04-05-2026 via: kennisbank.knmp.nl/
- NHG. NHG-standaard Anticonceptie [Internet]. 2021. Utrecht: Nederlands Huisartsen Genootschap. Geraadpleegd 04-05-2026 via: www.nhg.org/standaarden/volledig/nhg-standaard-anticonceptie
- Rutgers. De pil [Internet]. 2026. Geraadpleegd 04-05-2026 via: seksualiteit.nl/onderwerpen/anticonceptiemiddelen/de-pil/
- National Center for Biotechnology Information (2026). PubChem Compound Summary for CID 99474, Diosgenin. Geraadpleegd 13-07-2026 via pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/Diosgenin
- NHG. NHG-standaard Overgang [Internet]. 2021. Utrecht: Nederlands Huisartsen Genootschap. Geraadpleegd 04-05-2026 via: www.nhg.org/standaarden/volledig/nhg-standaard-overgang
- Vervoort MM, et al. Anticonceptie en antibiotica: mythe of werkelijkheid? Pharm Weekbl. 2017;152(41):29–33.
- Erhardt-Ohren B, et al. Return to fertility following the discontinuation of progestin-only contraceptives: a narrative review of the evidence. Gynecol Obstet Clin Med. 2026;6:e000192. doi:10.1136/gocm-2024-000192.
- Horwitt MK, et al. Relationship between levels of blood lipids, vitamins C, A, and E, serum copper compounds, and urinary excretions of tryptophan metabolites in women taking oral contraceptives. Am J Clin Nutr. 1975;28:403–412.
- Horwitt MK, et al. Relationship between levels of blood minerals and urinary excretions of tryptophan metabolites in women taking oral contraceptives. Am J Clin Nutr. 1975;28:413–420.
- Palmery M, et al. Oral contraceptives and changes in nutritional requirements. Eur Rev Med Pharmacol Sci. 2013;17:1804–1813.
- Over de hypofyse. Geraadpleegd 22-05-2026 via: www.hypofyse.nl/over-de-hypofyse/de-verschillende-hypofysehormonen/de-geslachtsklierstimulerende-hormonen-lh-fsh/
Veelgestelde vragen
Welke vormen van hormonale anticonceptie bestaan er?
Combinatiemethoden bevatten een oestrogeen en een progestageen. Voorbeelden zijn de combinatiepil, vaginale ring en hormoonpleister. De minipil, prikpil, het implantatiestaafje en de hormoonspiraal bevatten alleen een progestageen. De werking, gebruiksduur en mogelijke bijwerkingen verschillen per methode.
Welke middelen kunnen hormonale anticonceptie minder betrouwbaar maken?
Sommige enzyminducerende middelen versnellen de afbraak van hormonen. Voorbeelden zijn bepaalde medicijnen tegen epilepsie, rifampicine en rifabutine, modafinil en sint-janskruid. Het effect verschilt per anticonceptiemethode. Laat combinaties daarom altijd controleren door een arts of apotheker.
Hoe snel herstelt de vruchtbaarheid na het stoppen?
Na het stoppen met de pil kan de eisprong snel terugkeren en is een zwangerschap meestal snel weer mogelijk. Na sommige methoden, met name de prikpil, kan het cyclusherstel langer duren.

OrthoFyto
Verzameling van artikelen van schrijvers die op niet-regelmatige basis voor ons schrijven.


