Bèta-caryofylleen (BCP) in essentiële olie van copaiba
Copaiba oleohars, gewonnen uit bomen van het Copaifera geslacht, vormt een therapeutisch veelbelovende bron van β-caryofylleen (BCP), een selectieve cannabinoïd type 2-receptor agonist met ontstekingsremmende, antioxidatieve en neuroprotectieve eigenschappen. Hoewel het wetenschappelijk bewijs op heden overwegend preklinisch is, vindt de oleohars mogelijk toepassingen bij chronische pijn, inflammatoire gewrichtsaandoeningen, neurodegeneratieve pathologieën en wondheling. Gegeerd in de parfumerie voor de subtiel, zacht-houtig en licht kruidig-peperige geurkwaliteit, weet de essentiële olie ook de neus van de aromatherapeut te bekoren.
Copaiba benoemt de oleohars gewonnen uit bomen van het Copaifera geslacht (familie Fabaceae). Deze bomen groeien langzaam, bereiken tot 40 m hoogte met een stamdiameter van 4 m en worden tot 400 jaar oud. Ze groeien optimaal in goed gedraineerde, zandige bodems in een vochtig tropisch klimaat. Het geslacht telt meer dan zeventig soorten: dertig soorten in Zuid- en Midden-Amerika (voornamelijk in Brazilië), vier soorten in Afrika en één soort op Borneo in Zuidoost-Azië.[1]
De naam copaiba is afkomstig uit het Tupi-Guarani, een inheemse Amazone-taalfamilie. Het woord kupa’iwa (cupa-yba, copahyba) betekent letterlijk ‘boom die hars of olie geeft’. Via het Portugees (copaíba) en het Spaans (copaiba) werd de term overgenomen in andere talen. De naam copaiba wordt soms verward met kopal, een verzamelnaam voor aromatische harsen van diverse geslachten waaronder Copaifera. Kopal is afgeleid van het Nahuatl woord copalli: ‘hars’, gebruikt als wierook.
Oleohars
De oleohars is een hoogviskeus mengsel van vluchtige en harsachtige terpenen, zwaar en halfvast bij kamertemperatuur en vloeibaar bij excretie uit de boomstam. De hars bevat voornamelijk sesquiterpeenhydrocarbonen zoals β-caryofylleen (BCP) en α-humuleen, aangevuld met biologisch actieve diterpeenzuren zoals copaalzuur, kaureenozuur, hardwickiazuur en polyaltisch zuur.[2] Vier soorten zijn van belang met het oog op de extractie van het therapeutisch belangrijke BCP: C. langsdorffii (1-33% BCP), C. officinalis (9-87% BCP), C. reticulata (1-68% BCP) en C. multijuga (5-64% BCP).[1] Deze bereiken tonen een reële biologische variatie. Kennis van de geografische oorsprong, het oogstseizoen en het chemotype is dus primordiaal voor een afdoende kwaliteitscontrole en relevante therapeutische toepassingen. Dit artikel bespreekt verder C. officinalis en C. langsdorffii, die het volledige spectrum van BCP-variabiliteit binnen het geslacht illustreren: C. officinalis vertoont het hoogste potentiële gehalte maar met grote variabiliteit, terwijl C. langsdorffii het meest voorspelbare en stabiele concentratiebereik biedt.
Lees het gehele artikel vanaf pagina 45 in OrthoFyto 6/2025.
Bronvermelding:
- da Trindade R, Silva JK & Setzer WN. Copaifera of the Neotropics: A review of the phytochemistry and pharmacology. International Journal of Molecular Sciences 2018;19(5):1511.
- Cardinelli CC, Silva J, Ribeiro R, Veiga-Junior V, Santos E, et al. Toxicological Effects of Copaiba Oil (Copaifera spp.) and Its Active Components. Plants 2023;12(5):1054.
- Maffei ME. Plant Natural Sources of the Endocannabinoid (E)-β-Caryophyllene: A Systematic Quantitative Analysis of Published Literature. International Journal of Molecular Sciences 2020;21(18):6540.
- Gertsch J, Leonti M, Raduner S, Racz I, Chen JZ, et al. Beta-caryophyllene is a dietary cannabinoid. Proceedings of the National Academy of Sciences 2008;105(26):9099–9104.
- Haro-González JN, Castillo-Herrera GA, Martínez-Velázquez M & Espinosa-Andrews H. Clove essential oil (Syzygium aromaticum L. Myrtaceae): Extraction, chemical composition, food applications, and essential bioactivity for human health. Molecules 2021;26(21):6387.
- Raina VK, Srivastava SK & Syamasundar KV. Essential oil composition of Curcuma longa leaves from the lower Himalayan region of northern India. Journal of Essential Oil Research 2002;14(1):41-42.
- Ashokkumar K, Simal-Gandara J, Murugan M, Dhanya MK, Pandian A, et al. Phytochemistry and therapeutic potential of black pepper [Piper nigrum (L.)] essential oil and piperine: A review. Clinical Phytoscience 2021;7(1):52.
- EUFORGEN. (2017). Distribution map of Aleppo pine (Pinus halepensis Mill.). European Forest Genetic Resources Programme. Geraadpleegd via www.euforgen.org/species/pinus-halepensis
- Silvério MS, Del-Vechio-Vieira G, Pinto MAO, Alves MS & Sousa OV. Chemical Composition and Biological Activities of Essential Oils of Eremanthus erythropappus (DC.) McLeish (Asteraceae). Molecules 2013;18(8):9785–9796.
- Arctander S. (1960). Perfume and flavor materials of natural origin (pp. 190-191). Elizabeth, NJ: Steffen Arctander.
- Api AM, Belsito D, Botelho D, Bruze M, Burton GA. Jr, et al. RIFM fragrance ingredient safety assessment, β-caryophyllene (CAS No. 87-44-5). Food and Chemical Toxicology 2022;159:112707.
Geert De Vuyst
Geert De Vuyst inspireert particulieren en professionals tot doeltreffende toepassingen in de aroma-fytotherapie, gebaseerd op traditioneel gebruik en wetenschap. Geert geeft opleidingen over essentiële oliën en besteedt bijzondere aandacht aan stress, psycho-emotionele klachten en pijncondities. Geert is hoofdredacteur van het tijdschrift aroma.
