De toxische belasting van industriële, linolzuurrijke zaadoliën

Bij toxische belasting denken we meestal in de eerste plaats aan fijnstof, pesticiden, PFAS, BCP’s, dioxines, zware metalen en microplastics. Toch zou een groter gevaar wel eens kunnen komen van een voedingscomponent die de laatste 160 jaar explosief toenam in onze voeding: industriële zaadoliën, ook wel bewerkte plantaardige oliën genoemd. Omdat het hoofdbestanddeel daarvan, het poly-onverzadigde omega 6-vetzuur linolzuur (LA), zo gevoelig is voor oxidatie bij verhitting, blootstelling aan zuurstof en in onze stofwisseling, zorgen de ervan afkomstige lipidenperoxidatieproducten voor een flinke toxische belasting die mee aan de basis ligt van de sterke toename van westerse degeneratieziekten.

Pas sinds de industriële revolutie (1865) beschikt de mens over de technologie om uit zaden oliën te persen; daarvoor gebruikt hij enkel dierlijke vetten zoals boter en rundvet en vruchtenoliën zoals olijf-, kokos- en palmolie. Onder invloed van een almaar groeiende voedingsindustrie die door sponsoring gezondheidsinstanties aan haar kant kreeg om hun ‘gezonde’ zaadoliën als goed voor hart en bloedvaten aan te prijzen, steeg de dagelijkse consumptie van zaadoliën explosief: quasi nihil in 1865, 5 tot 9,5 g in 1909, 19 g in 1960, 24 g in 1999, 29 g in 2008, met tegenwoordig uitschieters tot wel 80 g per dag in de USA. Dat betekent dat de hoeveelheid van het poly-onverzadigde omega 6-vetzuur linolzuur, hoofdcomponent van deze zaadoliën, in 1865 amper verantwoordelijk voor 1 % van de calorie-inname, tegenwoordig 7 à 12 % van de calorieën uitmaakt.^[1,2] Dit ‘essentiële’ vetzuur dat we – als membraancomponent en voorloper van signaalstoffen – maar in beperkte hoeveelheden nodig hebben, is dus op 145 jaar liefst 7 à 12 maal toegenomen in de voeding.

Elementaire scheikunde

Belangrijk voor de gezondheid van de mens is het feit dat poly-onverzadigde vetzuren, door de meerdere dubbele verbindingen in hun vetzuurketen met ‘vrije’ elektronen, in vergelijking met mono-onverzadigde en verzadigde vetzuren, respectievelijk minstens 10 en 100 maal gevoeliger zijn voor oxidatie bij blootstelling aan hitte en zuurstof. Hierbij ontstaan lipidenradicalen, die als heel reactieve en schadelijke vrije radicalen een kettingreactie in gang zetten. Zo worden bij verhitting uit linolzuur eerst primaire lipidenperoxidatieproducten gevormd: ‘OXLAM’s’ (oxidized linoleic acid metabolites). Daaruit ontstaan vervolgens secundaire lipidenperoxidatieproducten of ‘advanced lipid peroxidation end products’: vooral de aldehyden 4-hydroxynenonal (4-HNE), malondialdehyde (MDA) en acroleïne zijn zorgwekkende vrije radicalen.

Lees het gehele artikel vanaf pagina 10 in OrthoFyto 2/2026.