Gastro-intestinale pH en ziekten

De pH-waarde in het maagdarmkanaal heeft grote invloed op de samenstelling en activiteit van de darmmicrobiota, terwijl de pH-waarde zelf ook wordt beïnvloed door het microbiële darmmetabolisme. Kennis van de gastro-intestinale zuurgraad vergroot ons begrip over het ontstaan van verschillende gastro-intestinale aandoeningen en metabole stoornissen. Abnormale pH-waarden zijn geassocieerd met een breed spectrum aan gezondheidsproblemen, variërend van inflammatoire darmziekten en colorectaal carcinoom tot chronische nierziekte.

De pH-waarde varieert aanzienlijk langs het maagdarmkanaal. Gastheerfactoren, dieet, microbiële factoren en externe invloeden veroorzaken niet alleen een zuurgradiënt binnen het spijsverteringskanaal, maar ook aanzienlijke interindividuele variatie. Deze variatie draagt bij aan verschillen in microbioom en metaboloom, en beïnvloedt het ziekterisico. Een abnormaal lage of juist hoge gastro-intestinale pH is gekoppeld aan verscheidene pathologische processen.^[1]

pH-gradiënt in het maagdarmkanaal

De maag handhaaft een zuur milieu (pH 1,5-3,5) door maagzuursecretie, essentieel voor eiwitvertering en bescherming tegen pathogenen. In de dunne darm stijgt de pH snel naar 5,5-6,5 in het duodenum door secretie van galzouten en pancreassap, en neemt verder toe naar 7,0-8,0 in het ileum. Het colon vertoont een complex pH-profiel: in het proximale colon daalt de pH tot 5,0-7,5 door microbiële fermentatie van voedingsvezels, terwijl distaal de pH geleidelijk stijgt naar 6,0-8,0 door absorptie van korteketenvetzuren (SCFA’s) en bicarbonaatsecretie.

pH als regulator van microbiële fermentatie

De gastro-intestinale pH moduleert saccharolytische en proteolytische fermentatieroutes. Een mild zuur milieu leidt tot verhoogde SCFA-productie (vooral butyraat) en verminderde proteolytische fermentatie. Saccharolytische fermentatie van voedingsvezels produceert SCFA’s (acetaat, propionaat en butyraat), die de pH verlagen. Bij een lage pH wordt voornamelijk butyraat geproduceerd door soorten zoals Faecalibacterium prausnitzii en Roseburia, terwijl bij neutrale pH vooral propionaatproducerende Bacteroides-soorten domineren.

Lactaat, normaal een intermediair voor SCFA’s, kan accumuleren bij een lage pH wanneer lactaatgebruikende bacteriën geremd worden (cross-feeding failure), wat tot schadelijke oververzuring kan leiden. Proteolytische fermentatie produceert alkalische metabolieten zoals ammoniak die de pH-waarde verhogen. Een hogere pH en lage koolhydraatbeschikbaarheid resulteren in verhoogde productie van proteolytische metabolieten zoals indolen, ammoniak en fenolische verbindingen.

Lees het gehele artikel vanaf pagina 44 in OrthoFyto 1/2026.